Kâtip Bartleby — Herman Melville

“Yapmamayı tercih ederim.” (I would prefer not to)

Moby Dick ile tanınan Herman Melville’in kaleme aldığı bu kült novella; Wall Street’in soğuk ve mekanik dünyasına karşı sessiz, zarif bir başkaldırıdır. Başarılı bir avukatın ofisinde kâtiplik (arzuhalcilik) yapmak üzere işe başlayan Bartleby, başlangıçta kusursuz bir makine gibi çalışır. Ancak bir gün, kendisinden istenen sıradan bir göreve efsanevi cevabını verir: “Yapmamayı tercih ederim.”

Bu andan itibaren Bartleby yavaş yavaş çalışmayı, ofisten ayrılmayı ve nihayetinde yaşamayı reddederek, kapitalizmin dişlileri arasında usulca eriyerek pasif bir direnişi seçer. Bu kimine göre bir yok oluş, kimine göreyse asil ve nazik bir isyandır.

Artılar & Eksiler

• ➕ Modern iş hayatının yabancılaşmasını ve insanın sisteme karşı duyduğu varoluşsal tepkiyi tek bir basit cümleyle devasa bir felsefeye dönüştürmesi.
• ➖ Belirgin bir eksi bulamıyorum.

---

1853’te yazılmasına rağmen bugünün beyaz yakalı tükenmişliğini tokat gibi yüzümüze çarpan bir şaheser. Bartleby’nin eylemsizliği, bağırıp çağırmadan otoritenin nasıl kilitlenebileceğini ve anlamsızlaştırılabileceğini kanıtlıyor.

Sistemin tüm taleplerini sessiz bir kibarlıkla reddeden bu adam, modern çağın en büyük absürt isyancılarından biri. Pasif direnişin —bana göre narin başkaldırının— temsilini böylesine yalın bir dille aktarması gerçekten büyüleyici. Mutlaka okunması gereken, hap gibi ve son derece berrak bir başyapıt.